Güncellenen her kılavuz yeni bir çeviri projesidir:
|
İşin rahatsız edici hesabı şu: güncellemeniz gereken tek bir kılavuz yok. Elinizde, sattığınız dil sayısıyla çarpılmış bir kılavuz var.
Kimsenin bütçeye koymadığı çarpımAB genelinde satış yapan orta ölçekli bir makine üreticisi genellikle 10 ile 24 dil arasında talimat tutar. Kaynak dil Türkçe ya da İngilizce olan bir Türk üreticiye birkaç AB dışı ihracat dili de eklenince 30 dil sürümü olağanüstü bir durum değil. Sıradan bir salı günü. |
Şimdi yönetmeliğin bu belge setinde nelere dokunduğuna bakalım. Uygunluk beyanı yeniden yazılır. Çerçeveye atıf yapan her güvenlik bölümünde yasal atıflar değişir. Bağlantılı makineler, güvenlikle ilgili yazılımın korunması ve gerektiğinde öğrenen davranışa sahip güvenlik fonksiyonları için yeni bölümler eklenir. Güncellenen temel sağlık ve güvenlik gereklilikleri gerektirdiği yerde uyarılar revize edilir.
Bu değişikliklerin her biri 30 kez var. İki sayfalık bir uygunluk beyanı, altmış sayfalık bir çeviri işi demek. 3.000 kelimelik revize edilmiş bir güvenlik bölümü, 90.000 kelimelik bir program. Üstelik bu hesap, zorunlu revizyonu on yıllık her kılavuzun sessizce beklediği genel temizlik için fırsat olarak kullanma kararından önce. Deneyimime göre dokümantasyon ekiplerinin yaklaşık yarısı dosyayı açmışken bunu da yapıyor.
Çeviri belleğiniz gerçekte ne kazandırırÖnce iyi haber: bu, 30 kılavuzun sıfırdan çevirisi değil. Önceki sürümler profesyonelce çevrildiyse, değişmeyen metnin büyük kısmını çeviri belleği taşır. Bu tür bir revizyonda segmentlerin büyük bölümü tam ya da yüksek eşleşme olarak gelir; maliyet ve süre de buna göre şekillenir. |
Şimdi hafife alınan kısım. Çeviri belleğinizin değeri tamamen içinde bulunduğu duruma ve ilk yeni kelime çevrilmeden önce verilen kararlara bağlı.
Birincisi: çeviri belleği gerçekten sizde mi? Yıllar içinde tedarikçi değiştiren ya da çevirileri her pazarın distribütörüne yerel olarak yaptıran üreticiler, böyle bir projede çeviri belleklerinin dağınık, eksik ya da eski bir tedarikçinin sunucusunda olduğunu fark ediyor. Bellekleri geri almak ve birleştirmek başlı başına bir proje adımı ve Ocak 2027 buna başlamak için kötü bir ay.
İkincisi: eşleşmeler ancak güvenilirse değerlidir. Direktif dönemi terminolojisi içeren 2016 tarihli yüzde 100'lük bir eşleşme tasarruf değildir. İndirim kılığına girmiş bir risktir. Bu da bizi asıl soruna getiriyor.
Asıl zor kısım terminolojideki kaymaYönetmelik yalnızca yasal atıfları değiştirmiyor. Terimler getiriyor ve mevcut terimleri keskinleştiriyor: kısmen tamamlanmış makinelerin ele alınışı, yazılım dahil güvenlik bileşenleri etrafındaki terimler, dijital kullanım talimatları, bağlantılı ve kendini geliştiren sistemlere ilişkin gereklilikler. Ayrıntıyı taşıyan uyumlaştırılmış standartlar hâlâ tamamlanıyor; tam listenin ancak 2026 sonuna doğru çıkması bekleniyor. |
Bu terimlerin her biri her hedef dilde bir karar gerektirir. Çeviri değil, karar. Çeviri belleğinizdeki, Direktif dönemine ait bir kavram için kullanılan yerleşik Türkçe terim, yönetmeliğin tanımı altında hâlâ geçerli mi? Avusturyalı distribütörünüzün on beş yıldır kullandığı Almanca terim, yeni uyumlaştırılmış standartların kullanacağı terimle örtüşüyor mu? Birinin bunların her birine karar vermesi, kararı terim veri tabanına işlemesi ve tüm dosyalarda, tüm çevirmenlerde uygulatması gerekir.
Kısa süre önce yapay zekâyla taslaklanmış bir metin on yıllık çeviri belleğiyle çeliştiğinde ne olduğunu yazmıştım: iki sürüm de doğru görünür ama ikisini birden içeren belge seti yanlıştır. 2023/1230 geçişi tam olarak bu durumu, büyük ölçekte, bilerek ve her dilde aynı anda yaratıyor. Eski çeviri belleği bir şey söylüyor, yeni yönetmeliğin terimleri başka bir şey. Terminoloji yönetimi olmadan 30 dil sürümünüzün her biri bu çelişkiyi farklı çözer, bazıları aynı kılavuzun içinde bile farklı çözer.
En keskin örnek uygunluk beyanı. Vedat'ın belirttiği gibi, Direktif dönemi kalıplarını yönetmelik dönemi atıflarıyla karıştıran bir beyan akıcı okunur ama şekil bakımından geçersizdir. Bu cümle AB'nin 24 resmî dilinin her birinde ve Türkçede ayrı ayrı doğrudur. Beyan kalıplarının İngilizce ana metinden serbestçe çevrilmesi değil, yönetmeliğin yayımlanmış dil sürümlerine göre dil dil yeniden yazılması gerekir. Az kelime, sıfır tolerans: hızın kontrolden önemli olduğu iş profilinin tam tersi.
Zamanlama hesabıDalgaya rakam koyayım, çünkü son tarih çok dilli ölçekte farklı davranıyor. 20 makine modeli olan, model başına ortalama 15.000 kelime talimatı bulunan ve 20 dilde satış yapan bir üretici düşünün. Yönetmeliğin gerektirdiği revizyonun kaynak metnin yüzde 20'sine dokunduğunu, genel temizlikle bunun yüzde 30'a çıktığını varsayalım. Bu, model başına 4.500, tüm ürün yelpazesinde 90.000 değişmiş kaynak kelime ve 20 dilde 1,8 milyon hedef kelime demek. Çeviri belleği işini yaptığında faturalanacak ve kontrol edilecek hacim çok daha küçüktür, ama değişen her segment yine her dilde çeviriden, kontrolden ve terminoloji denetiminden geçer. |
Bu, altı ayda yönetilebilir bir program. Üç ayda zor bir program. Altı haftada ise yangın tatbikatı. Asıl nokta şu: herkesin altı haftası aynı altı hafta. Küçük AB dillerindeki uzman teknik çevirmenler sınırlı bir havuz. Bu işi erteleyen her makine üreticisi, onlara hizmet veren çeviri şirketleriyle birlikte, aynı anda bu havuzdan çekiyor. 20 Ocak 2027'ye on haftadan az kaldı; kapasite fiyatlaması da her zaman nasıl davranıyorsa öyle davranıyor.
Bir de sıralama tuzağı var. Kaynak revizyon oturmadan çeviri anlamlı biçimde başlayamaz ve uyumlaştırılmış standartlar ancak 2026'nın sonunda netleşecek. Çıkış yolu, kusursuz kaynağı beklemek değil. İşi bölmek: revizyonun oturmuş büyük kısmını kendi takviminizle çevirmek, terminoloji kararlarını bilinçli olarak dondurup kayda geçirmek ve geç gelen standartlara bağlı öğeler için ince, planlı bir son tur bırakmak. Planlandıysa bu son tur küçüktür; tüm proje oraya ertelendiyse devasa olur.
Çeviri ortağınıza şimdi sormanız gerekenlerMakine dokümantasyonunda lokalizasyon ya da satın almadan sorumluysanız, bu sırayla sormaya değer beş soru var. Sattığımız her dil sürümü için eksiksiz ve güncel çeviri belleklerimiz bizde mi, nerede? Her dilde yönetmelik dönemi terminolojisine kim, hangi referanslara göre karar verecek? Uygunluk beyanı her dilde serbest çeviri olarak değil, düzenlenmiş kalıp metin olarak nasıl ele alınacak? Belge setimizin ne kadarı şimdi çevrilebilecek kadar oturmuş? Ve ortağımızın kapasitesi önümüzdeki haftalarda nasıl görünüyor? |
Gerçek cevapları olan bir ortak bu geçişi bir program olarak düşünmüştür. "Dosyalar hazır olunca gönderin" diyen bir ortak, sizinle herkesin yangın tatbikatının ortasında buluşmayı planlıyordur.
Yönetmelik tüm sektör için tek bir tarih belirledi. 2026'yı çalışma yılı olarak gören üreticiler bu tarihi kontrollü, çeviri belleğinden yararlanan bir güncellemeyle geçecek. Ocak 2027'yi başlangıç tarihi olarak görenler aynı kelimeler için acil iş fiyatı ödeyecek, üstelik kontrolü de kaybederek.
▮ Sık sorulan sorular
AB Makine Yönetmeliği kılavuzların yeniden çevrilmesini gerektiriyor mu?
Kaynak dokümantasyonun revize edilmesini gerektiriyor ve her dil sürümünün bu revizyonu taşıması gerekiyor. Kullanım talimatları, makinenin piyasaya sunulduğu üye devletin dilinde verilmek zorunda; bu yüzden revize edilen her bölüm, her pazar dilinde bir çeviri işi oluyor.
Mevcut çeviri belleğinin ne kadarı yeniden kullanılabilir?
Önceki sürümler profesyonelce çevrildiyse değişmeyen metnin çoğu tam ya da yüksek eşleşme olarak gelir. Kazanç iki şeye bağlı: üreticinin her dil için eksiksiz ve güncel belleklere sahip olması ve kayıtlı segmentlerin yönetmelik altında hâlâ geçerli terimler kullanması.
Uygunluk beyanı İngilizce ana metinden çevrilebilir mi?
Çevrilmemeli. Beyan düzenlenmiş kalıp metindir ve yönetmeliğin yayımlanmış dil sürümlerine göre dil dil yazılmalıdır. Direktif dönemi kalıplarını yönetmelik dönemi atıflarıyla karıştıran bir beyan akıcı okunur ama yine de şekil bakımından geçersizdir.
Ocak 2027 için çeviri çalışmasına ne zaman başlanmalı?
Şimdi. Uyumlaştırılmış standartlar 2026 sonunda netleşiyor; uygulanabilir yol, revizyonun oturmuş kısmını hemen çevirmek, terminoloji kararlarını kayda geçirmek ve geç gelen standartlara bağlı içerik için küçük bir son tur bırakmak. Küçük AB dillerinde kapasite yıl sonuna doğru daralıyor.
Dijital talimatlar dil yükümlülüğünü kaldırıyor mu?
Hayır. Dijital kullanım talimatlarına izin veriliyor, ama dil yükümlülüğü değişmiyor ve kullanıcılar kâğıt nüsha isteme hakkını koruyor. Dijital teslim formatı ve güncelleme döngüsünü değiştiriyor, talimatları gerekli ulusal dillerde verme zorunluluğunu değil.
Volkan Güvenç 2002'den beri Türkçe ve 40 dilde çalışan uzman çeviri ajansı Alafranga Language Solutions'ın kurucusu ve direktörü. Geçişin mevzuat tarafı için Vedat Güven'in yazısına bakın: AB Makine Yönetmeliği 2023/1230: Ocak 2027'de dokümantasyonunuzda neler değişiyor. Yapay zekâyı bir çeviri programının içinde çalıştırmanın neden ayrı bir disiplin olduğu için: Yapay zekâya çeviri yaptırmak kolay. Bir projeyi çevirtmek değil.